放大
请横屏观看,并关闭手机锁屏功能
正文学习
朗读
背诵
中庸

天tiān 命mìng 之zhī 谓wèi 性xìng ; 率shuài 性xìng 之zhī 谓wèi 道dào ; 修xiū 道dào 之zhī 谓wèi 教jiào 。

道dào 也yě 者zhě , 不bù 可kě 须xū 臾yú 离lí 也yě ; 可kě 离lí , 非fēi 道dào 也yě 。 是shì 故gù 君jūn 子zǐ 戒jiè 慎shèn 乎hū 其qí 所suǒ 不bù 睹dǔ , 恐kǒng 惧jù 乎hū 其qí 所suǒ 不bù 闻wén 。

莫mò 见xiàn 乎hū 隐yǐn , 莫mò 显xiǎn 乎hū 微wēi 。 故gù 君jūn 子zǐ 慎shèn 其qí 独dú 也yě 。

喜xǐ 、 怒nù 、 哀āi 、 乐lè 之zhī 未wèi 发fā , 谓wèi 之zhī 中zhòng 。 发fā 而ér 皆jiē 中zhōng 节jié , 谓wèi 之zhī 和hé 。 中zhōng 也yě 者zhě , 天tiān 下xià 之zhī 大dà 本běn 也yě 。 和hé 也yě 者zhě , 天tiān 下xià 之zhī 达dá 道dào 也yě 。

致zhì 中zhōng 和hé , 天tiān 地dì 位wèi 焉yān , 万wàn 物wù 育yù 焉yān 。

仲zhòng 尼ní 曰yuē : “ 君jūn 子zǐ 中zhōng 庸yōng ; 小xiǎo 人rén 反fǎn 中zhōng 庸yōng 。 ”

“ 君jūn 子zǐ 之zhī 中zhōng 庸yōng 也yě , 君jūn 子zǐ 而ér 时shí 中zhōng 。 小xiǎo 人rén 之zhī 反fǎn ( 有yǒu 书shū 作zuò “ 小xiǎo 人rén 之zhī 反fǎn 中zhōng 庸yōng 也yě ” , 也yě 有yǒu 书shū 作zuò “ 小xiǎo 人rén 之zhī 中zhōng 庸yōng 也yě ” ) 中zhōng 庸yōng 也yě , 小xiǎo 人rén 而ér 无wú 忌jì 惮dàn 也yě 。 ”

子zǐ 曰yuē : “ 中zhōng 庸yōng 其qí 至zhì 矣yǐ 乎hū ! 民mín 鲜xiǎn 能néng 久jiǔ 矣yǐ 。 ”

子zǐ 曰yuē : “ 道dào 之zhī 不bù 行xíng 也yě , 我wǒ 知zhī 之zhī 矣yǐ : 知zhī 者zhě 过guò 之zhī ; 愚yú 者zhě 不bù 及jí 也yě 。 道dào 之zhī 不bù 明míng 也yě , 我wǒ 知zhī 之zhī 矣yǐ : 贤xián 者zhě 过guò 之zhī ; 不bù 肖xiào 者zhě 不bù 及jí 也yě 。 ”

“ 人rén 莫mò 不bù 饮yǐn 食shí 也yě 。 鲜xiǎn 能néng 知zhī 味wèi 也yě 。 ”

子zǐ 曰yuē : “ 道dào 其qí 不bù 行xíng 矣yǐ 夫fū 。 ”

子zǐ 曰yuē : “ 舜shùn 其qí 大dà 知zhì 也yě 与yǔ ! 舜shùn 好hào 问wèn 而ér 好hào 察chá 迩ěr 言yán 。 隐yǐn 恶è 而ér 扬yáng 善shàn 。 执zhí 其qí 两liǎng 端duān , 用yòng 其qí 中zhōng 于yú 民mín 。 其qí 斯sī 以yǐ 为wèi 舜shùn 乎hū ! ”

子zǐ 曰yuē : “ 人rén 皆jiē 曰yuē ‘ 予yú 知zhì ’ , 驱qū 而ér 纳nà 诸zhū 罟gǔ 擭huò 陷xiàn 阱jǐng 之zhī 中zhōng , 而ér 莫mò 之zhī 知zhī 辟bì 也yě 。 人rén 皆jiē 曰yuē ‘ 予yǔ 知zhì ’ , 择zé 乎hū 中zhōng 庸yōng , 而ér 不bù 能néng 期jī 月yuè 守shǒu 也yě 。 ”

子zǐ 曰yuē : “ 回huí 之zhī 为wèi 人rén 也yě : 择zé 乎hū 中zhōng 庸yōng , 得dé 一yī 善shàn , 则zé 拳quán 拳quán 服fú 膺yīng 而ér 弗fú 失shī 之zhī 矣yǐ 。 ”

子zǐ 曰yuē : “ 天tiān 下xià 国guó 家jiā , 可kě 均jūn 也yě ; 爵jué 禄lù , 可kě 辞cí 也yě ; 白bái 刃rèn , 可kě 蹈dǎo 也yě ; 中zhōng 庸yōng 不bù 可kě 能néng 也yě 。 ”

子zǐ 路lù 问wèn 强qiáng 。

子zǐ 曰yuē : “ 南nán 方fāng 之zhī 强qiáng 与yú , 北běi 方fāng 之zhī 强qiáng 与yú , 抑yì 而ér 强qiáng 与yú ?

宽kuān 柔róu 以yǐ 教jiào , 不bù 报bào 无wú 道dào , 南nán 方fāng 之zhī 强qiáng 也yě 。 君jūn 子zǐ 居jū 之zhī 。

衽rèn 金jīn 革gé , 死sǐ 而ér 不bù 厌yàn , 北běi 方fāng 之zhī 强qiáng 也yě 。 而ér 强qiáng 者zhě 居jū 之zhī 。

故gù 君jūn 子zǐ 和hé 而ér 不bù 流liú ; 强qiáng 哉zāi 矫jiǎo 。 中zhōng 立lì 而ér 不bù 倚yǐ ; 强qiáng 哉zāi 矫jiǎo 。 国guó 有yǒu 道dào , 不bù 变biàn 塞sè 焉yān ; 强qiáng 哉zāi 矫jiǎo 。 国guó 无wú 道dào , 至zhì 死sǐ 不bù 变biàn ; 强qiáng 哉zāi 矫jiǎo 。 ”

子zǐ 曰yuē : “ 素sù 隐yǐn 行xíng 怪guài , 后hòu 世shì 有yǒu 述shù 焉yān : 吾wú 弗fú 为wèi 之zhī 矣yǐ 。

君jūn 子zǐ 遵zūn 道dào 而ér 行xíng , 半bàn 途tú 而ér 废fèi : 吾wú 弗fú 能néng 已yǐ 矣yǐ 。

君jūn 子zǐ 依yī 乎hū 中zhōng 庸yōng , 遁dùn 世shì 不bù 见jiàn 知zhī , 而ér 不bù 悔huǐ 。 唯wéi 圣shèng 者zhě 能néng 之zhī 。 ”

君jūn 子zǐ 之zhī 道dào , 费fèi 而ér 隐yǐn 。

夫fū 妇fù 之zhī 愚yú , 可kě 以yǐ 与yǔ 知zhī 焉yān , 及jí 其qí 至zhì 也yě , 虽suī 圣shèng 人rén 亦yì 有yǒu 所suǒ 不bù 知zhī 焉yān 。 夫fū 妇fù 之zhī 不bù 肖xiào , 可kě 以yǐ 能néng 行xíng 焉yān , 及jí 其qí 至zhì 也yě , 虽suī 圣shèng 人rén 亦yì 有yǒu 所suǒ 不bù 能néng 焉yān 。 天tiān 地dì 之zhī 大dà 也yě , 人rén 犹yóu 有yǒu 所suǒ 憾hàn 。 故gù 君jūn 子zǐ 语yǔ 大dà , 天tiān 下xià 莫mò 能néng 载zài 焉yān , 语yǔ 小xiǎo , 天tiān 下xià 莫mò 能néng 破pò 焉yān 。

诗shī 云yún : “ 鸢yuān 飞fēi 戾lì 天tiān ; 鱼yú 跃yuè 于yú 渊yuān 。 ” 言yán 其qí 上shàng 下xià 察chá 也yě 。

君jūn 子zǐ 之zhī 道dào , 造zào 端duān 乎hū 夫fū 妇fù ; 及jí 其qí 至zhì 也yě , 察chá 乎hū 天tiān 地dì 。

子zǐ 曰yuē : “ 道dào 不bù 远yuǎn 人rén 。 人rén 之zhī 为wèi 道dào 而ér 远yuǎn 人rén , 不bù 可kě 以yǐ 为wèi 道dào 。

诗shī 云yún : ‘ 伐fá 柯kē 伐fá 柯kē , 其qí 则zé 不bù 远yuǎn 。 ’ 执zhí 柯kē 以yǐ 伐fá 柯kē , 睨nì 而ér 视shì 之zhī , 犹yóu 以yǐ 为wèi 远yuǎn 。 故gù 君jūn 子zǐ 以yǐ 人rén 治zhì 人rén , 改gǎi 而ér 止zhǐ 。

忠zhōng 恕shù 违wéi 道dào 不bù 远yuǎn 。 施shī 诸zhū 己jǐ 而ér 不bù 愿yuàn , 亦yì 勿wù 施shī 于yú 人rén 。

君jūn 子zǐ 之zhī 道dào 四sì , 丘qiū 未wèi 能néng 一yī 焉yān : 所suǒ 求qiú 乎hū 子zǐ , 以yǐ 事shì 父fù , 未wèi 能néng 也yě ; 所suǒ 求qiú 乎hū 臣chén , 以yǐ 事shì 君jūn , 未wèi 能néng 也yě ; 所suǒ 求qiú 乎hū 弟dì , 以yǐ 事shì 兄xiōng , 未wèi 能néng 也yě ; 所suǒ 求qiú 乎hū 朋péng 友yǒu , 先xiān 施shī 之zhī , 未wèi 能néng 也yě 。 庸yōng 德dé 之zhī 行xíng , 庸yōng 言yán 之zhī 谨jǐn ; 有yǒu 所suǒ 不bù 足zú , 不bù 敢gǎn 不bù 勉miǎn ; 有yǒu 余yú , 不bù 敢gǎn 尽jǐn 。 言yán 顾gù 行xíng , 行xíng 顾gù 言yán 。 君jūn 子zǐ 胡hú 不bù 慥zào 慥zào 尔ěr 。 ”

君jūn 子zǐ 素sù 其qí 位wèi 而ér 行xíng , 不bù 愿yuàn 乎hū 其qí 外wài 。

素sù 富fù 贵guì , 行xíng 乎hū 富fù 贵guì ; 素sù 贫pín 贱jiàn , 行xíng 乎hū 贫pín 贱jiàn ; 素sù 夷yí 狄dí , 行xíng 乎hū 夷yí 狄dí ; 素sù 患huàn 难nán , 行xíng 乎hū 患huàn 难nán 。 君jūn 子zǐ 无wú 入rù 而ér 不bù 自zì 得dé 焉yān 。

在zài 上shàng 位wèi , 不bù 陵líng 下xià ; 在zài 下xià 位wèi , 不bù 援yuán 上shàng ; 正zhèng 己jǐ 而ér 不bù 求qiú 于yú 人rén 则zé 无wú 怨yuàn 。 上shàng 不bù 怨yuàn 天tiān , 下xià 不bù 尤yóu 人rén 。

故gù 君jūn 子zǐ 居jū 易yì 以yǐ 俟qí 命mìng , 小xiǎo 人rén 行xíng 险xiǎn 以yǐ 徼jiǎo 幸xìng 。

子zǐ 曰yuē : “ 射shè 有yǒu 似shì 乎hū 君jūn 子zǐ 。 失shī 诸zhū 正zhèng 鹄gǔ , 反fǎn 求qiú 诸zhū 其qí 身shēn 。 ”

君jūn 子zǐ 之zhī 道dào , 辟pì 如rú 行xíng 远yuǎn 必bì 自zì 迩ěr , 辟pì 如rú 登dēng 高gāo 必bì 自zì 卑bēi 。

诗shī 曰yuē : “ 妻qī 子zǐ 好hǎo 合hé , 如rú 鼓gǔ 瑟sè 琴qín 。 兄xiōng 弟dì 既jì 翕xī , 和hé 乐lè 且qiě 耽dān 。 宜yí 尔ěr 室shì 家jiā , 乐lè 尔ěr 妻qī 帑tǎng 。 ”

子zǐ 曰yuē : “ 父fù 母mǔ 其qí 顺shùn 矣yǐ 乎hū 。 ”

子zǐ 曰yuē : “ 鬼guǐ 神shén 之zhī 为wèi 德dé , 其qí 盛shèng 矣yǐ 乎hū 。 ”

视shì 之zhī 而ér 弗fú 见jiàn ; 听tīng 之zhī 而ér 弗fú 闻wén ; 体tǐ 物wù 而ér 不bù 可kě 遗yí 。

使shǐ 天tiān 下xià 之zhī 人rén , 齐qí 明míng 盛shèng 服fú , 以yǐ 承chéng 祭jì 祀sì 。 洋yáng 洋yáng 乎hū , 如rú 在zài 其qí 上shàng , 如rú 在zài 其qí 左zuǒ 右yòu 。

诗shī 曰yuē : ‘ 神shén 之zhī 格gé 思sī , 不bù 可kě 度duó 思sī , 矧shěn 可kě 射shè 思sī ? ’

夫fū 微wēi 之zhī 显xiǎn 。 诚chéng 之zhī 不bù 可kě 揜yǎn , 如rú 此cǐ 夫fū 。 ”

子zǐ 曰yuē : “ 舜shùn 其qí 大dà 孝xiào 也yě 与yǔ ! 德dé 为wèi 圣shèng 人rén , 尊zūn 为wèi 天tiān 子zǐ , 富fù 有yǒu 四sì 海hǎi 之zhī 内nèi 。 宗zōng 庙miào 飨xiǎng 之zhī , 子zǐ 孙sūn 保bǎo 之zhī 。 ”

故gù 大dà 德dé , 必bì 得dé 其qí 位wèi , 必bì 得dé 其qí 禄lù , 必bì 得dé 其qí 名míng , 必bì 得dé 其qí 寿shòu 。

故gù 天tiān 之zhī 生shēng 物wù 必bì 因yīn 其qí 材cái 而ér 笃dǔ 焉yān 。 故gù 栽zāi 者zhě 培péi 之zhī , 倾qīng 者zhě 覆fù 之zhī 。

诗shī 曰yuē : ‘ 嘉jiā 乐lè 君jūn 子zǐ , 宪xiàn 宪xiàn 令lìng 德dé , 宜yí 民mín 宜yí 人rén 。 受shòu 禄lù 于yú 天tiān 。 保bǎo 佑yòu 命mìng 之zhī , 自zì 天tiān 申shēn 之zhī 。 ’

故gù 大dà 德dé 者zhě 必bì 受shòu 命mìng 。 ”

子zǐ 曰yuē : “ 无wú 忧yōu 者zhě , 其qí 惟wéi 文wén 王wáng 乎hū 。 以yǐ 王wáng 季jì 为wèi 父fù , 以yǐ 武wǔ 王wáng 为wèi 子zǐ 。 父fù 作zuò 之zhī , 子zǐ 述shù 之zhī 。

武wǔ 王wáng 缵zuǎn 太tài 王wáng 、 王wáng 季jì 、 文wén 王wáng 之zhī 绪xù 。 壹yī 戎róng 衣yī , 而ér 有yǒu 天tiān 下xià 。 身shēn 不bù 失shī 天tiān 下xià 之zhī 显xiǎn 名míng 。 尊zūn 为wèi 天tiān 子zǐ 。 富fù 有yǒu 四sì 海hǎi 之zhī 内nèi 。 宗zōng 庙miào 飨xiǎng 之zhī 。 子zǐ 孙sūn 保bǎo 之zhī 。

武wǔ 王wáng 末mò 受shòu 命mìng , 周zhōu 公gōng 成chéng 文wén 武wǔ 之zhī 德dé 。 追zhuī 王wáng 太tài 王wáng 、 王wáng 季jì , 上shàng 祀sì 先xiān 公gōng 以yǐ 天tiān 子zǐ 之zhī 礼lǐ 。 斯sī 礼lǐ 也yě , 达dá 乎hū 诸zhū 侯hóu 大dà 夫fū , 及jí 士shì 庶shù 人rén 。 父fù 为wèi 大dà 夫fū , 子zǐ 为wèi 士shì ; 葬zàng 以yǐ 大dà 夫fū , 祭jì 以yǐ 士shì 。 父fù 为wèi 士shì , 子zǐ 为wèi 大dà 夫fū ; 葬zàng 以yǐ 士shì , 祭jì 以yǐ 大dà 夫fū 。 期jī 之zhī 丧sāng , 达dá 乎hū 大dà 夫fū ; 三sān 年nián 之zhī 丧sāng , 达dá 乎hū 天tiān 子zǐ ; 父fù 母mǔ 之zhī 丧sāng , 无wú 贵guì 贱jiàn , 一yī 也yě 。 ”

子zǐ 曰yuē : “ 武wǔ 王wáng 、 周zhōu 公gōng , 其qí 达dá 孝xiào 矣yǐ 乎hū 。

夫fū 孝xiào 者zhě , 善shàn 继jì 人rén 之zhī 志zhì , 善shàn 述shù 人rén 之zhī 事shì 者zhě 也yě 。

春chūn 秋qiū , 修xiū 其qí 祖zǔ 庙miào , 陈chén 其qí 宗zōng 器qì , 设shè 其qí 裳cháng 衣yī , 荐jiàn 其qí 时shí 食shí 。

宗zōng 庙miào 之zhī 礼lǐ , 所suǒ 以yǐ 序xù 昭zhāo 穆mù 也yě 。 序xù 爵jué , 所suǒ 以yǐ 辨biàn 贵guì 贱jiàn 也yě 。 序xù 事shì , 所suǒ 以yǐ 辨biàn 贤xián 也yě 。 旅lǚ 酬chóu 下xià 为wèi 上shàng , 所suǒ 以yǐ 逮dǎi 贱jiàn 也yě 。 燕yàn 毛máo 所suǒ 以yǐ 序xù 齿chǐ 也yě 。

践jiàn 其qí 位wèi , 行xíng 其qí 礼lǐ , 奏zòu 其qí 乐yuè , 敬jìng 其qí 所suǒ 尊zūn , 爱ài 其qí 所suǒ 亲qīn , 事shì 死sǐ 如rú 事shì 生shēng , 事shì 亡wáng 如rú 事shì 存cún , 孝xiào 之zhī 至zhì 也yě 。

郊jiāo 社shè 之zhī 礼lǐ , 所suǒ 以yǐ 事shì 上shàng 帝dì 也yě 。 宗zōng 庙miào 之zhī 礼lǐ , 所suǒ 以yǐ 祀sì 乎hū 其qí 先xiān 也yě 。 明míng 乎hū 郊jiāo 社shè 之zhī 礼lǐ , 禘dì 尝cháng 之zhī 义yì , 治zhì 国guó 其qí 如rú 示shì 诸zhū 掌zhǎng 乎hū 。 ”

哀āi 公gōng 问wèn 政zhèng 。

子zǐ 曰yuē : “ 文wén 武wǔ 之zhī 政zhèng , 布bù 在zài 方fāng 策cè 。 其qí 人rén 存cún , 则zé 其qí 政zhèng 举jǔ ; 其qí 人rén 亡wáng , 则zé 其qí 政zhèng 息xī 。

人rén 道dào 敏mǐn 政zhèng , 地dì 道dào 敏mǐn 树shù 。 夫fū 政zhèng 也yě 者zhě , 蒲pú 卢lú 也yě 。

故gù 为wèi 政zhèng 在zài 人rén 。 取qǔ 人rén 以yǐ 身shēn 。 修xiū 身shēn 以yǐ 道dào 。 修xiū 道dào 以yǐ 仁rén 。

仁rén 者zhě , 人rén 也yě , 亲qīn 亲qīn 为wèi 大dà 。 义yì 者zhě , 宜yí 也yě , 尊zūn 贤xián 为wèi 大dà 。 亲qīn 亲qīn 之zhī 杀shà , 尊zūn 贤xián 之zhī 等děng , 礼lǐ 所suǒ 生shēng 也yě 。

在zài 下xià 位wèi , 不bù 获huò 乎hū 上shàng , 民mín 不bù 可kě 得dé 而ér 治zhì 矣yǐ 。

故gù 君jūn 子zǐ , 不bù 可kě 以yǐ 不bù 修xiū 身shēn 。 思sī 修xiū 身shēn , 不bù 可kě 以yǐ 不bù 事shì 亲qīn 。 思sī 事shì 亲qīn , 不bù 可kě 以yǐ 不bù 知zhī 人rén 。 思sī 知zhī 人rén , 不bù 可kě 以yǐ 不bù 知zhī 天tiān 。

天tiān 下xià 之zhī 达dá 道dào 五wǔ , 所suǒ 以yǐ 行xíng 之zhī 者zhě 三sān , 曰yuē : 君jūn 臣chén 也yě 、 父fù 子zǐ 也yě 、 夫fū 妇fù 也yě 、 昆kūn 弟dì 也yě 、 朋péng 友yǒu 之zhī 交jiāo 也yě 。 五wǔ 者zhě , 天tiān 下xià 之zhī 达dá 道dào 也yě 。 知zhì 、 仁rén 、 勇yǒng 三sān 者zhě , 天tiān 下xià 之zhī 达dá 德dé 也yě 。 所suǒ 以yǐ 行xíng 之zhī 者zhě 一yī 也yě 。

或huò 生shēng 而ér 知zhī 之zhī ; 或huò 学xué 而ér 知zhī 之zhī ; 或huò 困kùn 而ér 知zhī 之zhī : 及jí 其qí 知zhī 之zhī , 一yī 也yě 。 或huò 安ān 而ér 行xíng 之zhī ; 或huò 利lì 而ér 行xíng 之zhī ; 或huò 勉miǎn 强qiáng 而ér 行xíng 之zhī : 及jí 其qí 成chéng 功gōng , 一yī 也yě 。 ”

子zǐ 曰yuē : “ 好hào 学xué 近jìn 乎hū 知zhì 。 力lì 行xíng 近jìn 乎hū 仁rén 。 知zhī 耻chǐ 近jìn 乎hū 勇yǒng 。

知zhī 斯sī 三sān 者zhě , 则zé 知zhī 所suǒ 以yǐ 修xiū 身shēn 。 知zhī 所suǒ 以yǐ 修xiū 身shēn , 则zé 知zhī 所suǒ 以yǐ 治zhì 人rén 。 知zhī 所suǒ 以yǐ 治zhì 人rén , 则zé 知zhī 所suǒ 以yǐ 治zhì 天tiān 下xià 国guó 家jiā 矣yǐ 。

凡fán 为wèi 天tiān 下xià 国guó 家jiā 有yǒu 九jiǔ 经jīng , 曰yuē : 修xiū 身shēn 也yě 、 尊zūn 贤xián 也yě 、 亲qīn 亲qīn 也yě 、 敬jìng 大dà 臣chén 也yě 、 体tǐ 群qún 臣chén 也yě 、 子zǐ 庶shù 民mín 也yě 、 来lái 百bǎi 工gōng 也yě 、 柔róu 远yuǎn 人rén 也yě 、 怀huái 诸zhū 侯hóu 也yě 。

修xiū 身shēn , 则zé 道dào 立lì 。 尊zūn 贤xián , 则zé 不bù 惑huò 。 亲qīn 亲qīn , 则zé 诸zhū 父fù 昆kūn 弟dì 不bù 怨yuàn 。 敬jìng 大dà 臣chén , 则zé 不bù 眩xuàn 。 体tǐ 群qún 臣chén , 则zé 士shì 之zhī 报bào 礼lǐ 重zhòng 。 子zǐ 庶shù 民mín , 则zé 百bǎi 姓xìng 劝quàn 。 来lái 百bǎi 工gōng , 则zé 财cái 用yòng 足zú 。 柔róu 远yuǎn 人rén , 则zé 四sì 方fāng 归guī 之zhī 。 怀huái 诸zhū 侯hóu , 则zé 天tiān 下xià 畏wèi 之zhī 。

齐qí 明míng 盛shèng 服fú , 非fēi 礼lǐ 不bù 动dòng : 所suǒ 以yǐ 修xiū 身shēn 也yě 。 去qù 谗chán 远yuǎn 色sè , 贱jiàn 货huò 而ér 贵guì 德dé , 所suǒ 以yǐ 劝quàn 贤xián 也yě 。 尊zūn 其qí 位wèi , 重zhòng 其qí 禄lù , 同tóng 其qí 好hǎo 恶è , 所suǒ 以yǐ 劝quàn 亲qīn 亲qīn 也yě 。 官guān 盛shèng 任rèn 使shǐ , 所suǒ 以yǐ 劝quàn 大dà 臣chén 也yě 。 忠zhōng 信xìn 重zhòng 禄lù , 所suǒ 以yǐ 劝quàn 士shì 也yě 。 时shí 使shǐ 薄báo 敛liǎn , 所suǒ 以yǐ 劝quàn 百bǎi 姓xìng 也yě 。 日rì 省xǐng 月yuè 试shì , 既jì 禀bǐng 称chèn 事shì , 所suǒ 以yǐ 劝quàn 百bǎi 工gōng 也yě 。 送sòng 往wǎng 迎yíng 来lái , 嘉jiā 善shàn 而ér 矜jīn 不bù 能néng 所suǒ 以yǐ 柔róu 远yuǎn 人rén 也yě 。 继jì 绝jué 世shì , 举jǔ 废fèi 国guó , 治zhì 乱luàn 持chí 危wēi , 朝cháo 聘pìn 以yǐ 时shí , 厚hòu 往wǎng 而ér 薄bó 来lái , 所suǒ 以yǐ 怀huái 诸zhū 侯hóu 也yě 。

凡fán 为wèi 天tiān 下xià 国guó 家jiā 有yǒu 九jiǔ 经jīng , 所suǒ 以yǐ 行xíng 之zhī 者zhě 一yī 也yě 。

凡fán 事shì , 豫yù 则zé 立lì , 不bù 豫yù 则zé 废fèi 。 言yán 前qián 定dìng , 则zé 不bù 跲jiá 。 事shì 前qián 定dìng , 则zé 不bù 困kùn 。 行xíng 前qián 定dìng , 则zé 不bù 疚jiù 。 道dào 前qián 定dìng , 则zé 不bù 穷qióng 。

在zài 下xià 位wèi 不bù 获huò 乎hū 上shàng , 民mín 不bù 可kě 得dé 而ér 治zhì 矣yǐ 。 获huò 乎hū 上shàng 有yǒu 道dào : 不bù 信xìn 乎hū 朋péng 友yǒu , 不bù 获huò 乎hū 上shàng 矣yǐ 。 信xìn 乎hū 朋péng 友yǒu 有yǒu 道dào : 不bù 顺shùn 乎hū 亲qīn , 不bù 信xìn 乎hū 朋péng 友yǒu 矣yǐ 。 顺shùn 乎hū 亲qīn 有yǒu 道dào : 反fǎn 诸zhū 身shēn 不bù 诚chéng , 不bù 顺shùn 乎hū 亲qīn 矣yǐ 。 诚chéng 身shēn 有yǒu 道dào : 不bù 明míng 乎hū 善shàn , 不bù 诚chéng 乎hū 身shēn 矣yǐ 。

诚chéng 者zhě , 天tiān 之zhī 道dào 也yě 。 诚chéng 之zhī 者zhě , 人rén 之zhī 道dào 也yě 。 诚chéng 者zhě , 不bù 勉miǎn 而ér 中zhōng 不bù 思sī 而ér 得dé : 从cóng 容róng 中zhōng 道dào , 圣shèng 人rén 也yě 。 诚chéng 之zhī 者zhě , 择zé 善shàn 而ér 固gù 执zhí 之zhī 者zhě 也yě 。

博bó 学xué 之zhī , 审shěn 问wèn 之zhī , 慎shèn 思sī 之zhī , 明míng 辨biàn 之zhī , 笃dǔ 行xíng 之zhī 。

有yǒu 弗fú 学xué , 学xué 之zhī 弗fú 能néng , 弗fú 措cuò 也yě 。 有yǒu 弗fú 问wèn , 问wèn 之zhī 弗fú 知zhī , 弗fú 措cuò 也yě 。 有yǒu 弗fú 思sī , 思sī 之zhī 弗fú 得dé , 弗fú 措cuò 也yě 。 有yǒu 弗fú 辨biàn , 辨biàn 之zhī 弗fú 明míng , 弗fú 措cuò 也yě 。 有yǒu 弗fú 行xíng , 行xíng 之zhī 弗fú 笃dǔ , 弗fú 措cuò 也yě 。 人rén 一yī 能néng 之zhī , 己jǐ 百bǎi 之zhī 。 人rén 十shí 能néng 之zhī , 己jǐ 千qiān 之zhī 。

果guǒ 能néng 此cǐ 道dào 矣yǐ , 虽suī 愚yú 必bì 明míng , 虽suī 柔róu 必bì 强qiáng 。 ”

“ 自zì 诚chéng 明míng , 谓wèi 之zhī 性xìng ; 自zì 明míng 诚chéng , 谓wèi 之zhī 教jiào 。 诚chéng 则zé 明míng 矣yǐ ; 明míng 则zé 诚chéng 矣yǐ 。 ”

唯wéi 天tiān 下xià 至zhì 诚chéng , 为wèi 能néng 尽jǐn 其qí 性xìng ; 能néng 尽jǐn 其qí 性xìng , 则zé 能néng 尽jǐn 人rén 之zhī 性xìng ; 能néng 尽jǐn 人rén 之zhī 性xìng , 则zé 能néng 尽jǐn 物wù 之zhī 性xìng ; 能néng 尽jǐn 物wù 之zhī 性xìng , 则zé 可kě 以yǐ 赞zàn 天tiān 地dì 之zhī 化huà 育yù ; 可kě 以yǐ 赞zàn 天tiān 地dì 之zhī 化huà 育yù , 则zé 可kě 以yǐ 与yǔ 天tiān 地dì 参cān 矣yǐ 。

其qí 次cì 致zhì 曲qū 。 曲qū 能néng 有yǒu 诚chéng 。 诚chéng 则zé 形xíng 。 形xíng 则zé 著zhù 。 著zhù 则zé 明míng 。 明míng 则zé 动dòng 。 动dòng 则zé 变biàn 。 变biàn 则zé 化huà 。 唯wéi 天tiān 下xià 至zhì 诚chéng 为wèi 能néng 化huà 。

至zhì 诚chéng 之zhī 道dào 可kě 以yǐ 前qián 知zhī 。 国guó 家jiā 将jiāng 兴xīng , 必bì 有yǒu 祯zhēn 祥xiáng ; 国guó 家jiā 将jiāng 亡wáng , 必bì 有yǒu 妖yāo 孽niè 。 见jiàn 乎hū 蓍shī 龟guī , 动dòng 乎hū 四sì 体tǐ 。 祸huò 福fú 将jiāng 至zhì , 善shàn 必bì 先xiān 知zhī 之zhī ; 不bù 善shàn , 必bì 先xiān 知zhī 之zhī 。 故gù 至zhì 诚chéng 如rú 神shén 。

诚chéng 者zhě 自zì 成chéng 也yě , 而ér 道dào 自zì 道dào 也yě 。

诚chéng 者zhě , 物wù 之zhī 终zhōng 始shǐ , 不bù 诚chéng 无wú 物wù 。 是shì 故gù 君jūn 子zǐ 诚chéng 之zhī 为wèi 贵guì 。

诚chéng 者zhě , 非fēi 自zì 成chéng 己jǐ 而ér 已yǐ 也yě 。 所suǒ 以yǐ 成chéng 物wù 也yě 。 成chéng 己jǐ 仁rén 也yě 。 成chéng 物wù 知zhì 也yě 。 性xìng 之zhī 德dé 也yě , 合hé 外wài 内nèi 之zhī 道dào 也yě 。 故gù 时shí 措cuò 之zhī 宜yí 也yě 。

故gù 至zhì 诚chéng 无wú 息xī 。

不bù 息xī 则zé 久jiǔ , 久jiǔ 则zé 征zhēng 。

征zhēng 则zé 悠yōu 远yuǎn 。 悠yōu 远yuǎn , 则zé 博bó 厚hòu 。 博bó 厚hòu , 则zé 高gāo 明míng 。

博bó 厚hòu , 所suǒ 以yǐ 载zài 物wù 也yě 。 高gāo 明míng , 所suǒ 以yǐ 覆fù 物wù 也yě 。 悠yōu 久jiǔ , 所suǒ 以yǐ 成chéng 物wù 也yě 。

博bó 厚hòu , 配pèi 地dì 。 高gāo 明míng , 配pèi 天tiān 。 悠yōu 久jiǔ , 无wú 疆jiāng 。

如rú 此cǐ 者zhě , 不bù 见jiàn 而ér 章zhāng , 不bù 动dòng 而ér 变biàn , 无wú 为wèi 而ér 成chéng 。

天tiān 地dì 之zhī 道dào , 可kě 一yī 言yán 而ér 尽jǐn 也yě 。 其qí 为wèi 物wù 不bù 贰èr , 则zé 其qí 生shēng 物wù 不bù 测cè 。

天tiān 地dì 之zhī 道dào , 博bó 也yě 、 厚hòu 也yě 、 高gāo 也yě 、 明míng 也yě 、 悠yōu 也yě 、 久jiǔ 也yě 。

今jīn 夫fū 天tiān 斯sī 昭zhāo 昭zhāo 之zhī 多duō , 及jí 其qí 无wú 穷qióng 也yě , 日rì 月yuè 星xīng 辰chén 系xì 焉yān , 万wàn 物wù 覆fù 焉yān 。 今jīn 夫fū 地dì 一yī 撮cuō 土tǔ 之zhī 多duō , 及jí 其qí 广guǎng 厚hòu 载zài 华huá 岳yuè 而ér 不bù 重zhòng , 振zhèn 河hé 海hǎi 而ér 不bù 洩xiè , 万wàn 物wù 载zài 焉yān 。 今jīn 夫fū 山shān 一yī 卷juǎn 石shí 之zhī 多duō , 及jí 其qí 广guǎng 大dà , 草cǎo 木mù 生shēng 之zhī , 禽qín 兽shòu 居jū 之zhī , 宝bǎo 藏cáng 兴xìng 焉yān 。 今jīn 夫fū 水shuǐ , 一yī 勺sháo 之zhī 多duō , 及jí 其qí 不bù 测cè , 鼋yuán 、 鼍tuó 、 蛟jiāo 、 龙lóng 、 鱼yú 、 鳖biē 生shēng 焉yān , 货huò 财cái 殖zhí 焉yān 。

诗shī 云yún , “ 维wéi 天tiān 之zhī 命mìng , 於yú 穆mù 不bù 已yǐ 。 ” 盖gài 曰yuē , 天tiān 之zhī 所suǒ 以yǐ 为wèi 天tiān 也yě 。 “ 於yú 乎hū 不bù 显xiǎn , 文wén 王wáng 之zhī 德dé 之zhī 纯chún 。 ” 盖gài 曰yuē , 文wén 王wáng 之zhī 所suǒ 以yǐ 为wèi 文wén 也yě 。 纯chún 亦yì 不bù 已yǐ 。

大dà 哉zāi 圣shèng 人rén 之zhī 道dào !

洋yáng 洋yáng 乎hū , 发fā 育yù 万wàn 物wù , 峻jùn 极jí 于yú 天tiān 。

优yōu 优yōu 大dà 哉zāi , 礼lǐ 仪yí 三sān 百bǎi 威wēi 仪yí 三sān 千qiān 。

待dài 其qí 人rén 而ér 後hòu 行xíng 。

故gù 曰yuē : “ 苟gǒu 不bù 至zhì 德dé , 至zhì 道dào 不bù 凝níng 焉yān 。 ”

故gù 君jūn 子zǐ 尊zūn 德dé 性xìng , 而ér 道dào 问wèn 学xué , 致zhì 广guǎng 大dà , 而ér 尽jǐn 精jīng 微wēi , 极jí 高gāo 明míng , 而ér 道dào 中zhōng 庸yōng 。 温wēn 故gù , 而ér 知zhī 新xīn , 敦dūn 厚hòu 以yǐ 崇chóng 礼lǐ 。

是shì 故gù 居jū 上shàng 不bù 骄jiāo , 为wèi 下xià 不bù 倍bèi 。 国guó 有yǒu 道dào , 其qí 言yán 足zú 以yǐ 兴xìng ; 国guó 无wú 道dào , 其qí 默mò 足zú 以yǐ 容róng 。 诗shī 曰yuē : “ 既jì 明míng 且qiě 哲zhé , 以yǐ 保bǎo 其qí 身shēn 。 ” 其qí 此cǐ 之zhī 谓wèi 与yǔ ?

子zǐ 曰yuē : “ 愚yú 而ér 好hào 自zì 用yòng , 贱jiàn 而ér 好hào 自zì 专zhuān 。 生shēng 乎hū 今jīn 之zhī 世shì , 反fǎn 古gǔ 之zhī 道dào 。 如rú 此cǐ 者zhě 灾zāi 及jí 其qí 身shēn 者zhě 也yě 。 ”

非fēi 天tiān 子zǐ 不bù 议yì 礼lǐ , 不bù 制zhì 度dù , 不bù 考kǎo 文wén 。

今jīn 天tiān 下xià , 车chē 同tóng 轨guǐ , 书shū 同tóng 文wén , 行xíng 同tóng 伦lún 。

虽suī 有yǒu 其qí 位wèi , 苟gǒu 无wú 其qí 德dé , 不bù 敢gǎn 作zuò 礼lǐ 乐yuè 焉yān 。 虽suī 有yǒu 其qí 德dé , 苟gǒu 无wú 其qí 位wèi , 亦yì 不bù 敢gǎn 作zuò 礼lǐ 乐yuè 焉yān 。

子zǐ 曰yuē : “ 吾wú 说shuō 夏xià 礼lǐ , 杞qǐ 不bù 足zú 徵zhēng 也yě 。 吾wú 学xué 殷yīn 礼lǐ , 有yǒu 宋sòng 存cún 焉yān 。 吾wú 学xué 周zhōu 礼lǐ , 今jīn 用yòng 之zhī 。 吾wú 从cóng 周zhōu 。 ”

王wáng 天tiān 下xià 有yǒu 三sān 重zhòng 焉yān , 其qí 寡guǎ 过guò 矣yǐ 乎hū !

上shàng 焉yān 者zhě 虽suī 善shàn , 无wú 征zhēng 。 无wú 征zhēng , 不bù 信xìn 。 不bù 信xìn , 民mín 弗fú 从cóng 。 下xià 焉yān 者zhě 虽suī 善shàn , 不bù 尊zūn 。 不bù 尊zūn , 不bù 信xìn 。 不bù 信xìn , 民mín 弗fú 从cóng 。

故gù 君jūn 子zǐ 之zhī 道dào , 本běn 诸zhū 身shēn , 征zhēng 诸zhū 庶shù 民mín 。 考kǎo 诸zhū 三sān 王wáng 而ér 不bù 缪móu , 建jiàn 诸zhū 天tiān 地dì 而ér 不bù 悖bèi 。 质zhì 诸zhū 鬼guǐ 神shén 而ér 无wú 疑yí , 百bǎi 世shì 以yǐ 俟sì 圣shèng 人rén 而ér 不bù 惑huò 。

质zhì 诸zhū 鬼guǐ 神shén 而ér 无wú 疑yí , 知zhī 天tiān 也yě 。 百bǎi 世shì 以yǐ 俟sì 圣shèng 人rén 而ér 不bù 惑huò , 知zhī 人rén 也yě 。

是shì 故gù 君jūn 子zǐ 动dòng 而ér 世shì 为wèi 天tiān 下xià 道dào , 行xíng 而ér 世shì 为wèi 天tiān 下xià 法fǎ , 言yán 而ér 世shì 为wèi 天tiān 下xià 则zé 。 远yuǎn 之zhī , 则zé 有yǒu 望wàng ; 近jìn 之zhī , 则zé 不bù 厌yàn 。

诗shī 曰yuē : “ 在zài 彼bǐ 无wú 恶wù , 在zài 此cǐ 无wú 射shè ; 庶shù 几jǐ 夙sù 夜yè , 以yǐ 永yǒng 终zhōng 誉yù 。 ” 君jūn 子zǐ 未wèi 有yǒu 不bù 如rú 此cǐ , 而ér 蚤zǎo 有yǒu 誉yù 于yú 天tiān 下xià 者zhě 也yě 。

仲zhòng 尼ní 祖zǔ 述shù 尧yáo 舜shùn , 宪xiàn 章zhāng 文wén 武wǔ 。 上shàng 律lǜ 天tiān 时shí , 下xià 袭xí 水shuǐ 土tǔ 。

辟pì 如rú 天tiān 地dì 之zhī 无wú 不bù 持chí 载zài , 无wú 不bù 覆fù 帱chóu 。 辟pì 如rú 四sì 时shí 之zhī 错cuò 行xíng , 如rú 日rì 月yuè 之zhī 代dài 明míng 。

拼音
译文
读音
注释